Mễ Trì một thời hoa lửa
QPTĐ-Trong những năm tháng ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, khi cả Thủ đô Hà Nội rung chuyển dưới mưa bom bão đạn, có một mảnh đất nhỏ bé nằm ở cửa ngõ phía Tây Nam Thành phố đã trở thành "tọa độ lửa" dữ dội nhất. Đó là Mễ Trì, nơi đặt đài phát sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV). Giữa tâm điểm những ngày giằng co quyết liệt, Trung đội pháo phòng không dân quân xã Mễ Trì đã viết nên một trang sử vàng chói lọi, mà đỉnh cao là chiến công bắn rơi chiếc F4 "con ma" của Không lực Hoa Kỳ.
Mễ Trì xưa vốn là vùng đất trù phú nổi tiếng với giống lúa tám thơm, được vua Lê Đại Hành ban tặng hai chữ "Mễ Trì", nghĩa là "Đầm Gạo". Ngày ấy, nơi đây là những cánh đồng lúa bát ngát, những đầm sen thơm hương đồng gió nội. Nhưng rồi chiến tranh đã đưa Mễ Trì trở thành một trong những mục tiêu bị đánh phá ác liệt nhất của không quân Mỹ.
Để đối đầu với "thần sấm", "con ma" trên bầu trời, những người dân Mễ Trì đã lập nên trận địa pháo huyền thoại ngay trên cánh đồng Sung, nơi có chiếc giếng đào chống hạn năm 1958 mà Chủ tịch Hồ Chí Minh từng về thăm. Trung đội dân quân Mễ Trì năm ấy có hơn 800 người, chiếm hơn 11% dân số toàn xã. Nhưng đặc biệt hơn cả, đây là một Trung đội mà gần như toàn bộ chiến sĩ là nữ, hầu hết nam thanh niên trong làng đều đã lên đường nhập ngũ, xông pha ra trận mạc sau “Lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước”. Ở lại quê hương, những người phụ nữ Mễ Trì vừa lao động sản xuất, vừa là chiến sĩ kiên cường bám trụ trên mâm pháo, sẵn sàng nhả đạn vào quân thù.
Không sợ nguy hiểm ác liệt, bất kể ban ngày hay ban đêm, cứ mỗi đợt máy bay địch bay vào Hà Nội, các chiến sĩ lại về vị trí chiến đấu ngay. Toàn đơn vị nêu cao ý chí thực hiện đúng khẩu hiệu treo ở trận địa: "Quyết tâm chiến đấu bảo vệ Đài, bảo vệ tiếng nói của Tổ quốc", "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh". Các khẩu đội súng của dân quân trong xã đã nổ súng kịp thời phối hợp với bộ đội tên lửa, cao xạ tạo thành lưới lửa dày đặc trên bầu trời Hà Nội.
Trong căn nhà nhỏ tại làng Phú Đô (phường Từ Liêm), người cựu Xã đội phó Trần Ngọc Lam, năm nay đã gần 80 tuổi, vẫn không giấu được xúc động khi nhớ về đồng đội. Ông là người trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh tại trận địa Đồng Sung. Trên tường nhà ông, bức ảnh khẩu đội 14,5mm được phóng to, chú thích rõ ràng: Xã đội phó Trần Ngọc Lam chỉ huy bắn rơi máy bay F4 ngày 8/7/1972.
Hôm ấy, sau khi đánh phá khu Mai Dịch, Cổ Nhuế, lực lượng phòng không ta đã bắn rơi 3 chiếc máy bay địch. Còi báo yên vang lên khắp Thành phố, mọi sinh hoạt trở lại bình thường. Chỉ 15 phút sau, lúc 10 giờ 20 phút, một chiếc F4 bất ngờ từ hướng 14 bay thẳng vào trận địa.
“Tôi hô 'Điểm xạ dài! Bắn!' Hai khẩu 14,5mm đồng loạt nhả đạn”, ông Lam rưng rưng nhớ lại, “Chiếc F4 khựng lại, bốc cháy như một chiếu lửa. Chúng tôi tiếp tục bồi thêm một loạt nữa, tổng cộng 29 viên đạn. Máy bay lộn nhào đâm thẳng xuống phía Nam".
Ngồi bên cạnh ông, bà Nguyễn Thị Liên, tiếp lời với giọng đầy tự hào: "Ngày ấy, tôi mới ngoài đôi mươi. Được phân công làm pháo thủ số 2. Tiếng còi báo động vang lên, tim tôi đập thình thịch nhưng tay vẫn vững vàng. Khi ông Lam hô 'Bắn', tôi cùng đồng đội nhả đạn. Nhìn chiếc F4 bốc cháy, rơi xuống, tất cả chúng tôi vỡ òa trong sung sướng. Cả cánh đồng Sung như nổ tung trong tiếng hò reo".
Đó là chiếc máy bay thứ 4 bị quân dân Hà Nội bắn rơi trong ngày và là chiếc thứ 301 bị bắn rơi trên bầu trời Thủ đô. Sau trận đánh, cả xã mừng công. Mỗi hộ dân được chia 2 kg thịt lợn và 2 kg cá. Nhưng có lẽ, phần thưởng lớn nhất đối với họ là niềm tin của Nhân dân, là sự công nhận của Tổ quốc. Đơn vị được tặng 12 “Huy hiệu Chiến thắng 5-8”, được Bộ Tư lệnh Thủ đô mở hội nghị tại chỗ để học tập kinh nghiệm cho các đơn vị trực chiến khác.
Nhưng chiến tranh không bao giờ chỉ có vinh quang, phía sau là những mất mát không gì bù đắp nổi. Đêm 18 rạng sáng 19/12/1972, khi B-52 bắt đầu rải thảm xuống Mễ Trì, trận địa pháo Đồng Sung đã hứng chịu 3 quả bom. Cả trận địa chỉ rộng hơn 100m2 nhưng bị oanh kích dữ dội.
Ông Lam kể lại trong nước mắt: "Khi bom dứt, chúng tôi tìm đồng đội từ trong đống đổ nát. Trận bom ấy, Trung đội đã hy sinh 5 người".
Bà Liên tiếp lời, giọng nghẹn ngào: "Những đồng đội của tôi, những cô gái trẻ tuổi đôi mươi, đã ngã xuống khi chưa kịp biết đến hạnh phúc làm vợ, làm mẹ. Chúng tôi cùng nhau lớn lên, cùng nhau vào dân quân, cùng nhau bám trụ nơi trận địa. Vậy mà chỉ trong một khoảnh khắc, các chị đã mãi mãi ra đi".
Trong suốt 12 ngày đêm, Mễ Trì đã hứng chịu một khối lượng bom đạn khủng khiếp chưa từng thấy. Mỹ đã ném xuống mảnh đất nhỏ bé này 2.597 quả bom các loại. Mễ Trì đã gánh gần như toàn bộ sự tàn phá của cuộc tập kích chiến lược. 84 người dân vô tội đã thiệt mạng, trong đó có 22 cụ già, 33 trẻ em. Gần 10 gia đình bị chết gần hết, chỉ còn một, hai người. Bom Mỹ đã phá hủy hoàn toàn 68 ngôi nhà ngói, 211 ngôi nhà tranh, làm bị thương 54 người.
Không chỉ chiến đấu nơi tuyến đầu, Mễ Trì còn làm tròn nghĩa vụ hậu phương với tiền tuyến lớn miền Nam. Trong suốt 10 năm (1965-1975), xã đã tổ chức 26 đợt tuyển quân, tiễn 865 thanh niên lên đường nhập ngũ. Trong số đó, 117 người con của quê hương đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường, và 12 người mẹ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng.
Sau chiến tranh, những cựu dân quân Mễ Trì trở về với cuộc sống đời thường. Họ lại "tay cày tay súng", tiếp tục lao động sản xuất, xây dựng quê hương. Nhưng ký ức về một thời đạn bom, một thời tuổi trẻ vẫn mãi mãi in sâu trong tâm trí họ.
Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Cánh đồng Sung năm xưa, nơi những người lính dân quân Mễ Trì viết nên trang sử hào hùng, nay đã trở thành khu đô thị hiện đại. Những tòa nhà cao tầng mọc lên san sát, Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Bảo tàng Hà Nội... đã thay thế cho những cánh đồng lúa ngày nào. Nhưng giữa lòng phố thị ồn ào, hương cốm Mễ Trì vẫn thơm nồng nàn, như một dòng chảy âm thầm của lịch sử.
Ngày 18/1/2016, UBND thành phố Hà Nội đã quyết định gắn biển "Địa điểm lưu niệm sự kiện cách mạng kháng chiến-Trận địa pháo Giếng Đồng Sung" tại phường Mễ Trì (nay là phường Từ Liêm). Tại ngõ 112, trong Đình làng, một tấm bia đã được dựng lên ghi dấu tội ác của đế quốc Mỹ, cùng với vỏ một quả bom trong số 64 quả bom nổ chậm được trưng bày như một chứng tích.
Trung đội pháo cánh đồng Sung năm xưa đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, bảo vệ vững chắc Đài phát sóng Mễ Trì của Đài Tiếng nói Việt Nam, góp phần làm nên chiến thắng "Hà Nội-Điện Biên Phủ trên không" lịch sử. Những người lính dân quân Mễ Trì đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, của tinh thần "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh".
Và hôm nay, khi đất nước đã hòa bình, khi Mễ Trì xưa trở thành một phường sầm uất của Thủ đô Hà Nội, những chiến công năm ấy vẫn mãi mãi là niềm tự hào, là bài học lịch sử quý giá cho các thế hệ mai sau. Như lời của Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu khi về thăm Mễ Trì: Máu của các anh hùng liệt sĩ đã thấm đẫm mảnh đất này. Chúng ta phải sống sao cho xứng đáng với sự hy sinh cao cả ấy…
Ý Nhi
