60 năm ngọn lửa tri thức từ căn hầm chữ A đến chân núi Chum

QPTĐ-Khởi đầu từ một lớp học đơn sơ nép mình bên chiến hào thời khói lửa, trải qua sáu thập kỷ kiên cường bám lớp, bám trường, Trường THPT Lương Sơn hôm nay đã vươn mình trở thành điểm sáng của ngành giáo dục, góp phần vào sự nghiệp xây dựng, phát triển quê hương và sự vươn mình mạnh mẽ của dân tộc.

Ký ức về lớp học dưới làn bom đạn

Những ngày mùa Thu này, trở lại khuôn viên khang trang của Trường THPT Lương Sơn nép mình bình yên dưới bóng núi Chum hùng vĩ, ít ai có thể hình dung trọn vẹn những gian khó mà thế hệ mở lối từng đi qua. Ra đời vào tháng 8 năm 1966 giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước bước vào giai đoạn khốc liệt nhất, Trường Phổ thông cấp III Lương Sơn khi ấy chỉ vỏn vẹn một lớp 8 với 34 học sinh và 3 thầy cô giáo, dưới sự chèo lái của thầy Hiệu trưởng Soong Cheng.

Trường lớp sơ khai đặt tại xóm Cầu Sơn, xã Nhuận Trạch. Để duy trì con chữ cho con em địa phương trước bom rơi đạn nổ, thầy và trò bước vào chuỗi ngày sơ tán trường kỳ: Từ Gò Cáp, Rừng Cau đến Đình Cời, rồi dời lên Đồi 16 Hùng Sơn. Những lớp học khoét sâu vào lòng đất, lợp mái tranh tạm, nép mình bên giao thông hào và các căn hầm chữ A nửa chìm nửa nổi. Bàn ghế được ghép vội từ những thân cây luồng thô ráp; trên đầu mỗi cô cậu học trò là chiếc mũ rơm bện vội che chở mảnh bom. Nhớ về những ngày đầu gian khó mà hào hùng ấy, cô Nguyễn Thị Thơm, học sinh khóa đầu tiên (1966 - 1969), sau này trở về cống hiến và từng giữ cương vị Bí thư Chi bộ, Phó Hiệu trưởng Nhà trường rưng rưng xúc động: “Hôm nay nhìn ngắm cơ ngơi khang trang, bề thế, tôi lại càng thương và nhớ những ngày học dưới hầm sâu. Tiếng giảng bài của các thầy cô vẫn sang sảng vang lên át tiếng bom gầm. Chúng tôi đến lớp với chiếc mũ rơm trên đầu và một khát khao cháy bỏng: Học để cống hiến, học để cứu nước. Tinh thần thép và sự kiên cường của thầy trò năm ấy chính là chiếc nôi tôi luyện nên cốt cách của bao thế hệ sau này”.

Từ những căn hầm đất mộc mạc nơi xóm Cầu Sơn, ngọn lửa hiếu học đã thổi bùng khát vọng cho hàng vạn thế hệ học sinh. Rời mái trường sơ tán, biết bao người con ưu tú đã tỏa đi muôn phương, trở thành những tướng lĩnh quả cảm, những nhà khoa học đầu ngành làm rạng danh quê hương như: Trung tướng Trương Đình Quý, GS.TS Mai Trọng Nhuận, TS. Lê Hồng Tịnh…

Vượt gian khó hậu chiến, kiến thiết tương lai

Chiến tranh khép lại, non sông thu về một mối, nhưng gian nan thời hậu chiến tiếp tục thử thách bản lĩnh người thầy. Tháng 8 năm 1984, sau nhiều năm dời chuyển, trường chính thức quy tụ về địa điểm dưới chân núi Chum. Thời kỳ này, đời sống giáo viên vô cùng thiếu thốn, đồng lương eo hẹp, những bữa cơm tập thể đạm bạc phải độn ngô, khoai, sắn. Thế nhưng, ngọn lửa nghề chưa từng nguội lạnh. Bằng chính đôi tay lao động cần lao của thầy trò cùng sự chung sức của Nhân dân, từng viên gạch đã được đặt xuống.

Nhớ về thời kỳ đong đầy ân tình ấy, Thiếu tướng Nguyễn Đình Lưu, Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, cựu học sinh Trường THPT Lương Sơn, khoá 1982 - 1985 bồi hồi xúc động: “Ngày ấy, các thầy cô giáo cũng vô cùng vất vả, có nhiều thầy cô không quản ngại rời xa thành phố, từ Thủ đô Hà Nội đến với mái trường ở nhà tranh, vách liếp, để cống hiến tuổi thanh xuân của mình cho sự nghiệp trồng người trên mảnh đất Lương Sơn. Thời bao cấp, nhà nước có gì cấp nấy, cơm độn ngô, độn sắn, độn mì… các thầy cô cũng phải lên nương lấy củi, tăng gia trồng sắn, nuôi gà… Thế mà hằng đêm, các thầy cô vẫn miệt mài soạn giáo án, chấm bài bên ngọn đèn dầu. Hằng ngày, thầy cô vẫn tâm huyết, say mê truyền thụ hết kiến thức cho học trò thân yêu…”.

Tháng 8 năm 1988, dãy nhà học 2 tầng kiên cố gồm 16 phòng học khang trang được khánh thành, chính thức khép lại kỷ nguyên nhà tranh vách nứa. Bước ngoặt lớn về kỷ cương và chất lượng sư phạm diễn ra từ năm 1995, dưới sự dẫn dắt của thầy Hiệu trưởng Nguyễn Duy Lợi. Nền nếp giảng dạy được siết chặt, phong trào thi đua dạy tốt - học tốt lan tỏa sâu rộng. Nhà giáo Ưu tú Nguyễn Duy Lợi, nguyên Bí thư Chi bộ, nguyên Hiệu trưởng Nhà trường (1995 - 2009) bồi hồi nhớ lại: “Những năm tháng ấy, thiếu thốn trăm bề, nhưng kỷ cương - kỷ luật nhà trường luôn đặt lên hàng đầu. Thầy cô ở nội trú thực hiện nghiêm ngặt nếp sinh hoạt đúng giờ, ăn ở tại trường để toàn tâm kèm cặp học trò. Nhờ sự đoàn kết, hy sinh thầm lặng của tập thể, Nhà trường đã bứt phá ngoạn mục, vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba và cờ thi đua dẫn đầu tỉnh năm học 1997-1998… Nhìn lại chặng đường 60 năm đã qua, tôi tin tinh thần vượt khó ấy mãi là di sản quý giá nhất".

Dòng chảy lịch sử trường tiếp tục ghi dấu những dấu mốc quan trọng. Năm 1997, Trường THPT Bán công Nguyễn Trãi được thành lập từ một bộ phận cán bộ của trường. Hai ngôi trường mang chung cội nguồn cùng song hành phát triển. Dưới sự lãnh đạo của thầy Nguyễn Duy Thịnh, Trường THPT Lương Sơn đạt chuẩn Quốc gia năm 2011; cô giáo Phó Hiệu trưởng Vũ Thị Minh Liên vinh dự nhận danh hiệu Nhà giáo Ưu tú (2014). Song song đó, Trường THPT Nguyễn Trãi dưới bàn tay chèo lái của thầy Phạm Trọng Nghiệp cũng vinh dự đón Bằng công nhận Trường đạt chuẩn Quốc gia năm 2017.  Đến năm 2019, thực hiện đề án sắp xếp mạng lưới giáo dục, hai ngôi trường chính thức tái hợp, tạo nên sự cộng hưởng mạnh mẽ về đội ngũ, trí tuệ và cơ sở vật chất, mở ra kỷ nguyên phát triển toàn diện.

Vươn mình thời đại số và khát vọng chắp cánh

Kế thừa truyền thống vẻ vang, từ năm 2023 đến nay, dưới sự lãnh đạo của thầy Nguyễn Ngọc Lương, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Nhà trường, THPT Lương Sơn đã có những bước chuyển mình mang tính đột phá. Nhà trường tiên phong đưa công nghệ thông tin, số hóa dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào công tác quản trị lẫn hoạt động giảng dạy. Phương châm điều hành “Hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, minh bạch và đoàn kết” đã khơi dậy nguồn năng lượng mới trong toàn thể cán bộ, giáo viên. Đặc biệt, bước sang năm 2025, cùng với sự kiện sáp nhập địa giới hành chính về tỉnh Phú Thọ, tập thể Nhà trường đã nhanh chóng thích ứng, hội nhập mạnh mẽ và khẳng định uy tín vững chắc trong môi trường giáo dục mới. Hiện nay, 100% đội ngũ giáo viên đều đạt chuẩn và trên chuẩn; tỷ lệ học sinh đỗ tốt nghiệp, trúng tuyển đại học cùng số lượng giải học sinh giỏi cấp tỉnh luôn nằm trong tốp đầu.

Nhân dấu mốc tròn 60 năm ngày thành lập trường và đón nhận Bằng khen của Bộ Giáo dục & Đào tạo, Bằng khen của UBND tỉnh Phú Thọ, cùng chứng nhận “Trường đạt chuẩn Quốc gia giai đoạn 2026 - 2031”, thầy Hiệu trưởng Nguyễn Ngọc Lương chia sẻ về phương hướng thời gian tới: “Sáu mươi năm là một cột mốc vàng son để tri ân quá khứ, nhưng đồng thời là bệ phóng để mở ra vận hội mới. Trong giai đoạn tiếp theo, Nhà trường xác định lấy chất lượng giáo dục làm trọng tâm cốt lõi. Chúng tôi chú trọng đồng bộ cả chất lượng đại trà và giáo dục mũi nhọn, tạo mọi điều kiện để học sinh phát huy sở trường qua các kỳ thi chọn học sinh giỏi, các sân chơi Khoa học Kỹ thuật và Nghiên cứu khoa học nhằm nuôi dưỡng tư duy độc lập, sáng tạo. Song song với đó, giáo dục nhân cách luôn đặt lên hàng đầu để các em sống có trách nhiệm, lý tưởng và giàu lòng nhân ái; đẩy mạnh đổi mới và hiện đại hóa giáo dục, tăng cường ứng dụng công nghệ, số hóa học đường và nâng cấp trang thiết bị hiện đại, an toàn; phát triển đội ngũ nhà giáo vững chuyên môn, giàu nhiệt huyết, bởi chúng tôi tâm niệm: “Người thầy hạnh phúc sẽ truyền cảm hứng tốt nhất cho học trò”.

Tròn 60 năm, từ căn hầm trú bom xóm Cầu Sơn năm nào đến giảng đường bề thế soi bóng bên núi Chum hôm nay, ngọn lửa của niềm đam mê và cống hiến chưa bao giờ tắt. Với nền móng vững chắc của lịch sử và sự đồng lòng của thế hệ hôm nay, Trường THPT Lương Sơn chắc chắn sẽ tiếp tục chắp cánh cho những khát vọng non sông, xứng đáng là cái nôi ươm mầm tri thức vẻ vang của quê hương.

Hữu Thu