KỲ 2-Nghị quyết 80-NQ/TW-Tầm nhìn đột phá và chiến lược đấu tranh trên mặt trận văn hóa
QPTĐ-Ngày 07/01/2026, ngay trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Đây không đơn thuần là một nghị quyết chuyên đề, mà thực sự là một bản "tuyên ngôn văn hóa" của kỷ nguyên vươn mình, một "phác đồ điều trị" toàn diện mang đến những kháng thể cực mạnh để tiêu diệt các loại "virus" phản văn hóa, chống lại bệnh "xói mòn" lòng tin từ trong trứng nước.
Bước ngoặt lý luận: Xác lập Văn hóa là “Hệ điều tiết” và “Hệ miễn dịch”
Sự đột phá của Nghị quyết 80-NQ/TW nằm ở tư duy lý luận vượt tầm thời đại. Nếu như trước đây, chúng ta thường định vị văn hóa là "nền tảng tinh thần", là mục tiêu và động lực, thì nay, Đảng ta đã nâng tầm văn hóa lên một vị thế quyền lực và chủ động hơn: Văn hóa là “hệ điều tiết” và “hệ miễn dịch” của quốc gia.
Với tư cách là "hệ điều tiết" cho phát triển nhanh và bền vững, văn hóa được giao trọng trách điều hướng, thăng bằng các quy luật khốc liệt của kinh tế thị trường. Văn hóa thấm sâu vào mọi quyết sách phát triển kinh tế, môi trường, quốc phòng, đối ngoại. Mọi dự án kinh tế, mọi bộ luật được ban hành đều phải qua "bộ lọc" của hệ điều tiết văn hóa để đảm bảo tính nhân văn, bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ quyền lợi của người yếu thế. Văn hóa lúc này là chiếc la bàn ngăn chặn xã hội trượt dài vào chủ nghĩa thực dụng, bảo đảm sự phát triển không bị "lệch chuẩn" và đánh mất bản sắc.
Tiết mục trong Ấn tượng "Chào show" của Hanoionline.
Khái niệm văn hóa là "hệ điều tiết" là một bước đột phá mang tính lịch sử về tư duy lý luận được khẳng định mạnh mẽ trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị. Sự ra đời của khái niệm này đã tái định vị lại vai trò cốt lõi của văn hóa đối với sự phát triển của quốc gia, được thể hiện qua các bình diện sâu sắc. Thứ nhất là chuyển đổi tư duy từ "nền tảng tinh thần" sang "nền tảng của phát triển" Trước đây, văn hóa thường được tiếp cận chủ yếu ở vai trò là "nền tảng tinh thần của xã hội". Tuy nhiên, với khái niệm "hệ điều tiết", văn hóa đã có sự chuyển mình vươn lên thành nền tảng của sự phát triển, được đặt ngang tầm với các lĩnh vực trọng yếu như kinh tế, chính trị và xã hội. Cụ thể, thứ nhất nếu trước kia văn hóa thay vì chỉ đóng thế "đối ứng" thụ động thì văn hóa giờ đây trở thành lực lượng chủ đạo, là trụ cột định hướng và giữ vai trò dẫn dắt, thúc đẩy nguồn lực nội sinh để đất nước phát triển nhanh và bền vững. Thứ hai, văn hóa đóng vai trò là "bộ lọc" cân bằng trong nền kinh tế thị trường. Với tư cách là hệ điều tiết, văn hóa hoạt động như một cơ chế cân bằng và điều chỉnh các mối quan hệ xã hội cùng các quyết sách phát triển. Trong vòng xoáy của nền kinh tế thị trường, khi các mục tiêu và giá trị vật chất có nguy cơ lấn át luân thường đạo lý và đạo đức, văn hóa đóng vai trò như một "bộ lọc tự nhiên". Nó giúp thanh lọc những biểu hiện lệch lạc, lệch chuẩn, bảo đảm cho mọi dự án kinh tế hay công trình hạ tầng được triển khai đều phải mang đậm tính nhân văn, hướng tới mục tiêu vì con người thay vì chỉ vì lợi nhuận kinh tế thuần túy.
Thứ ba, văn hóa thẩm thấu sâu vào mọi quy hoạch chiến lược và quyết sách quốc gia. Để làm tốt vai trò điều tiết, văn hóa được yêu cầu phải "đi trước soi đường" và thẩm thấu chặt chẽ, hài hòa vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, môi trường tới quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Nghị quyết chỉ rõ, văn hóa phải được đưa vào mọi quy hoạch, kế hoạch, đề án, dự án với tầm nhìn dài hạn và tiêu chuẩn cao. Sự điều tiết này bảo đảm tính đồng bộ, tương hỗ cho các chính sách mang tính đột phá về kinh tế, giáo dục, khoa học công nghệ và chuyển đổi số của quốc gia.
Và cuối cùng, khẳng định triết lý phát triển lấy con người làm trung tâm hệ điều tiết văn hóa chi phối toàn bộ chiến lược phát triển bằng việc đề cao vai trò con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực quan trọng nhất của sự phát triển bền vững. Khi được dùng để điều tiết các hoạt động quản trị quốc gia và xã hội, văn hóa sẽ khơi dậy mạnh mẽ truyền thống yêu nước, ý chí tự lực tự cường và khát vọng cống hiến vì sự phồn vinh của Nhân dân. Tóm lại, việc coi văn hóa là "hệ điều tiết" chính là thiết lập một chiếc "la bàn" bản sắc, giúp định hướng mọi hoạt động kiến tạo quốc gia đi đúng hướng, bảo đảm sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và giá trị nhân văn, hướng đến mục tiêu 100 năm thành lập Đảng và 100 năm thành lập Nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Văn hóa “lá chắn thép” bảo vệ sinh mệnh của mỗi con người và cả một dân tộc
Với tư cách là “hệ miễn dịch” của tư tưởng, văn hóa không dừng lại ở những giá trị tinh thần trừu tượng, mà thực sự trở thành sức đề kháng tự thân, thành “lá chắn thép” bảo vệ sinh mệnh của mỗi con người và cả một dân tộc. Sự thay đổi mang tính “bước ngoặt” đột phá trong tư duy của Nghị quyết số 80-NQ/TW nằm ở việc chỉ rõ phương thức kiến tạo “hệ miễn dịch” ấy thông qua sự bồi đắp đồng bộ 4 trụ cột định vị bản sắc: Hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Trong bối cảnh kỷ nguyên số – nơi những lằn ranh biên giới cứng đang dần bị xóa nhòa, một quốc gia chỉ có thể giữ vững chủ quyền khi mỗi công dân sở hữu một “căn cước văn hóa” kiên cố. Khi những phẩm chất cốt lõi mang tính thời đại như: Yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo không chỉ nằm trên giấy mà thực sự ngấm vào máu thịt, thẩm thấu vào từng tế bào nhận thức, chúng sẽ tự động chuyển hóa thành những "kháng thể tinh thần" mang sức mạnh vô song.
Chính từ cội rễ này, hệ miễn dịch văn hóa sẽ kích hoạt cơ chế “tự sàng lọc” tối ưu nhất. Đứng trước sự xâm lăng thầm lặng của các luồng "văn hóa rác", những tư tưởng lai căng hay âm mưu "diễn biến hòa bình" thâm độc được ngụy trang tinh vi dưới vỏ bọc tự do, dân chủ, mỗi người dân sẽ tự giương cao một "bức tường lửa" vô hình. Họ không cần trông chờ vào sự can thiệp của các mệnh lệnh hành chính hay chế tài khiên cưỡng, mà tự giác hình thành bản lĩnh “đề kháng, phản bác và từ chối” sự tiêm nhiễm của mọi mưu đồ chống phá.
Xét đến cùng, cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không phải là dùng khiên giáo để phòng ngự bề nổi, mà là cuộc chiến giành lấy và bảo vệ trái tim, khối óc của Nhân dân. Việc biến văn hóa thành “hệ miễn dịch” chính là phương thức bảo vệ Đảng từ sớm, từ xa, hiệu quả và bất khả xâm phạm nhất, bởi nó tạo ra những "vùng xanh" an toàn tuyệt đối được cắm rễ sâu bền ngay từ trong mảnh đất tâm khảm của lòng dân.
Thiết lập "Chủ quyền văn hóa số" – Vùng “biên cương mới” của Tổ quốc
Đối diện với mặt trận không gian mạng, nơi ranh giới lãnh thổ bị xóa nhòa, Nghị quyết 80-NQ/TW đã mạnh dạn đề ra một khái niệm mang tính chiến lược phòng thủ và tấn công. Bảo vệ "Chủ quyền văn hóa số", “không gian số” giờ đây là một “vừng biên cương mới” của Tổ quốc, và an ninh văn hóa số chính là quan trọng, cốt yếu của an ninh quốc gia.
Để đấu tranh với các vấn đề phi văn hóa, phản văn hóa trên mặt trận này, Nghị quyết đưa ra những giải pháp đột phá. Đó là việc kiên quyết xử lý thông tin xấu độc, tin giả trên mạng xã hội; ban hành bộ quy tắc ứng xử trên không gian số để làm trong sạch môi trường mạng. Đặc biệt, phương thức quản lý văn hóa được đổi mới toàn diện: Chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) trong giám sát, định hướng nội dung văn hóa trực tuyến.
Chủ quyền văn hóa số không chỉ là phòng ngự mà còn là chủ động "phủ sóng" văn hóa tốt đẹp. Việc phấn đấu số hóa 100% di sản văn hóa xếp hạng cấp quốc gia, quốc gia đặc biệt vào năm 2026 chính là cách ta đưa lịch sử, hồn cốt dân tộc lên không gian mạng, tạo ra hệ sinh thái nội dung số tích cực để lấn át những luồng "văn hóa rác". Khi giới trẻ được đắm mình trong lịch sử oai hùng qua công nghệ thực tế ảo, lòng tự hào dân tộc sẽ tự trỗi dậy thành sức mạnh phản bác mọi sự chống phá.
Khơi thông sức mạnh từ "Kinh tế Văn hóa" và “Thể chế nhân văn - Cung cấp "dưỡng chất" cho hệ miễn dịch
Một hệ miễn dịch dù được thiết kế hoàn hảo đến đâu cũng chỉ thực sự khỏe mạnh, kiên cường khi cơ thể được cung cấp đầy đủ "dưỡng chất". Đối với một quốc gia, "dưỡng chất" để nuôi dưỡng lòng tin và sức đề kháng tư tưởng chính là sự phồn vinh của dân tộc và đời sống ấm no, hạnh phúc của Nhân dân. Để văn hóa thực sự phát huy sức mạnh nội sinh, văn hóa không thể chỉ dừng lại ở những giá trị tinh thần trừu tượng hay "ngủ yên" trong các bảo tàng, mà phải tự thân tạo ra giá trị kinh tế, biến những "trầm tích" di sản thành tài sản quốc gia.
"Âm nhạc cuối tuần" tiếp tục mang đến một hành trình âm nhạc giàu sắc màu tại Nhà Bát Giác - Vườn hoa Lý Thái Tổ.
Sự bứt phá ngoạn mục trong tư duy của Nghị quyết 80-NQ/TW nằm ở việc Đảng ta đã mạnh dạn định vị công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo thực sự trở thành trụ cột của phát triển bền vững. Việc đặt mục tiêu đưa các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% GDP vào năm 2045, đồng thời phấn đấu đưa Việt Nam lọt Top 3 khu vực ASEAN và Top 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm (Soft Power Index) là một tầm nhìn mang tính chiến lược toàn cầu. Các lĩnh vực như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa, thiết kế sáng tạo... được xác định là những ngành kinh tế mũi nhọn, có khả năng cạnh tranh quốc tế. Đây không chỉ là chiến lược làm giàu cho đất nước, mà sâu xa hơn, là phương thức xuất khẩu bản sắc, gia tăng sức mạnh mềm quốc gia trên trường quốc tế. Khi người dân được trực tiếp tham gia sáng tạo, được thụ hưởng một cuộc sống sung túc từ chính tài nguyên văn hóa của cha ông, niềm tin của họ vào đường lối lãnh đạo của Đảng sẽ tự động bám rễ sâu bền, vững như bàn thạch, không một thế lực phản động nào có thể lay chuyển.
Bên cạnh sức mạnh từ kinh tế, đỉnh cao nhân văn của Nghị quyết 80-NQ/TW còn tỏa sáng rực rỡ ở những quyết sách mang tính thể chế, hướng trọn vẹn về con người. Điểm sáng chói lọi và mang tính biểu tượng nhất chính là việc thống nhất chọn ngày 24/11 hằng năm là "Ngày Văn hóa Việt Nam", với chủ trương người lao động được nghỉ làm và hưởng nguyên lương. Quyết sách lịch sử này không đơn thuần là thêm một ngày nghỉ lễ, mà thực sự là một liều "văcxin tinh thần" vô giá được tiêm trực tiếp vào lòng dân.
Sự kiện này minh chứng đanh thép cho bản chất ưu việt của chế độ ta: Mọi sự phát triển, suy cho cùng, đều phải lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và là động lực quan trọng nhất. Sự quan tâm thiết thực, sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với việc bảo đảm quyền tiếp cận, nâng cao khả năng thụ hưởng đời sống tinh thần của toàn dân chính là lời phản bác sắc bén nhất, đập tan mọi luận điệu xuyên tạc, thù địch cho rằng thể chế chỉ mải mê chạy theo thành tích tăng trưởng kinh tế khô khan mà bỏ quên con người. Khi Nhân dân cảm nhận được hạnh phúc đích thực và sự tôn trọng quyền thụ hưởng văn hóa từ Đảng, thì chính họ sẽ tự nguyện trở thành những "pháo đài" kiên cố nhất để bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ.
Nguyễn Thị Hồng Vân - Nguyễn Thị Bích Hoan
