5 điểm mới đột phá trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) 2026

QPTĐ-Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới đề ra 5 quan điểm phát triển của Thủ đô thời gian tới. Trong đó nhấn mạnh, thống nhất nhận thức về vị trí, vai trò và tầm quan trọng đặc biệt của Thủ đô Hà Nội là trung tâm đầu não chính trị-hành chính quốc gia; nơi hội tụ và lan tỏa tinh hoa văn hóa, trí tuệ và nguồn lực của đất nước; trung tâm kiến tạo, giữ vai trò dẫn dắt, định hình mô hình và tư duy phát triển mới; là hạt nhân, trung tâm kết nối và động lực phát triển của cả vùng và cực tăng trưởng của cả nước; dẫn đầu cả nước và vươn tầm khu vực về một số lĩnh vực giáo dục và đào tạo, y tế, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, hướng tới là Thành phố kết nối toàn cầu.

Đáp ứng yêu cầu này, trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) năm 2026 ngoài việc phân cấp, phân quyền triệt để cho thành phố Hà Nội trong hầu hết các lĩnh vực, nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền thành phố Hà Nội theo phương châm “Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm”, tạo động lực, đột phá mới cho Thủ đô trong giải quyết các điểm nghẽn và tạo thể chế thuận lợi, dẫn đường, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới. Vì vậy, trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) 2026 có 5 điểm mới đột phá. Cụ thể là:

Một là, Phân quyền toàn diện và tối đa: Dự thảo giao cho chính quyền Thành phố hơn 180 thẩm quyền mới, chuyển từ cơ chế “thực thi chính sách” sang “thiết kế chính sách”. Hà Nội sẽ chủ động hơn trong tổ chức bộ máy, biên chế và quản lý đầu tư.

Hai là, động lực từ Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo: Xác định đây là “trụ cột chiến lược”. Hà Nội được phép áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) đối với các công nghệ, mô hình kinh doanh mới; cho phép các nhà khoa học tại cơ sở công lập được thành lập doanh nghiệp để thương mại hóa nghiên cứu.

Đây là một đột phá rất được người dân và doanh nghiệp quan tâm, chờ đợi, đó là thành phố Hà Nội sẽ quy định cụ thể các trường hợp đặt hàng trực tiếp hoặc chỉ định thầu đối với các doanh nghiệp trong việc thực hiện các nhiệm vụ hoặc các dự án khoa học công nghệ. Nghĩa là khi thấy các doanh nghiệp có những sản phẩm có tiềm năng thì Thành phố sẽ đặt hàng để nghiên cứu, khi nghiên cứu thành công Thành phố sẽ chuyển vai trò từ nhà quản lý sang vai trò là “nhà tiêu thụ đầu tiên”. Quy định này sẽ góp phần nuôi dưỡng hệ sinh thái khởi nghiệp, để doanh nghiệp có thêm nguồn lực tiếp tục hoàn thiện, phát triển sản phẩm để cạnh tranh với sản phẩm của các tập đoàn, công ty lớn. Mục tiêu cuối cùng là đến năm 2030, tỷ trọng kinh tế số của Hà Nội phải chiếm tối thiểu 40% GRDP. Còn đối với các doanh nghiệp có những sản phẩm, công nghệ, dịch vụ mô hình kinh doanh mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo thì Thành phố sẽ tạo cơ chế để thử nghiệm có kiểm soát. Cơ chế chính sách này sẽ góp phần thúc đẩy mạnh mẽ nghiên cứu, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trong các doanh nghiệp, góp phần nâng cao năng lực sản xuất trong các doanh nghiệp, làm chủ công nghệ, từ đó nâng cao nâng cao năng suất lao động, góp phần thúc đẩy tăng trưởng GRDP.

Ba là, cơ chế tài chính, ngân sách đặc thù: Tăng tỷ lệ điều tiết ngân sách cho Thành phố; cho phép Hà Nội được hưởng toàn bộ số tăng thu ngân sách Trung ương trên địa bàn để tái đầu tư vào các dự án hạ tầng trọng điểm, đặc biệt là hệ thống đường sắt đô thị (Metro).

Bốn là, phát triển đô thị bền vững (TOD): Lần đầu tiên mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) được luật hóa rõ nét, tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội cải tạo chung cư cũ, phát triển không gian ngầm và các khu đô thị vệ tinh hiện đại.

Năm là, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa: Quy định chặt chẽ về việc kiểm kê di sản trước khi di dời các cơ sở sản xuất, trụ sở làm việc; đồng thời có cơ chế đặc thù để huy động nguồn lực xã hội đầu tư vào công nghiệp văn hóa, xứng tầm trung tâm văn hiến của cả nước.

Có thể thấy, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi)  năm 2026 đã được xây dựng theo hướng tạo khung pháp lý mở, cho phép triển khai các chính sách mới trong tương lai để đảm bảo tính lâu dài, bền vững của Luật, thay vì liệt kê các vấn đề cụ thể. Dự thảo Luật đã tạo điều kiện để thành phố Hà Nội có thể triển khai các sáng kiến mới, các cơ chế, chính sách mới ngay khi xuất hiện, thay vì phải xin ý kiến đối với từng chính sách, từng vấn đề mới. Nên có thể khẳng định, dự thảo Luật lần này được kỳ vọng sẽ “cởi trói” về thể chế, trao cho Hà Nội những đặc quyền chưa từng có để bứt phá, giúp Thủ đô duy trì đà tăng trưởng trên 10% liên tục trong 20 năm tới.

Văn Tuân