A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

Sắc màu văn hóa Chăm giữa lòng Thủ đô

QPTĐ-Tại Làng Văn hóa-Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Hà Nội), đúng ngày 15-11, cộng đồng người Chăm tỉnh Khánh Hòa tổ chức chương trình giao lưu, trình diễn nghệ thuật trong khuôn khổ các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026.

Không gian tái hiện giúp du khách chạm vào nhịp sống của người Chăm.

 

Tâm điểm của chương trình là phần tái hiện một số nghi thức và điệu múa trong Lễ hội Rija Praong, một lễ nghi có ý nghĩa đặc biệt trong đời sống tâm linh của người Chăm. Được tổ chức trong phạm vi tộc họ, lễ hội là dịp cầu mong tổ tiên, thần linh phù hộ cho các thành viên bình an, mạnh khỏe, vượt qua bệnh tật, tai ương. Rija Praong còn gắn với nghi thức tôn chức Vũ sư (Muk Rija)-người thực hành, gìn giữ và trao truyền các nghi lễ truyền thống của dòng tộc.

Lễ hội còn thể hiện đạo lý hướng về cội nguồn, sự gắn kết giữa các thế hệ và trách nhiệm gìn giữ những tập quán đã được trao truyền. Việc giới thiệu lễ hội trước công chúng vì thế cũng là dịp để người xem hiểu rằng đằng sau một cuộc trình diễn là hệ thống niềm tin, quy tắc và ký ức văn hóa.

Trong không gian diễn xướng, tiếng trống Ginăng, trống Paranưng hòa cùng tiếng kèn Saranai, lời hát nghi lễ của thầy Mâduen và những động tác múa của Vũ sư. Âm nhạc, lời hát và vũ đạo kết hợp, tạo nên hình thức nghệ thuật tổng hợp vừa mang tính nghi lễ, vừa giàu sức biểu cảm.

Đáng chú ý trong phần tái hiện là điệu múa Vãi chài, thường được thực hiện vào đêm kết thúc Lễ hội Rija Praong. Vũ sư khoác mảnh vải trắng hoặc tấm lưới trên vai, tay cầm mái chèo, dùng động tác mô phỏng cảnh chèo thuyền, thả lưới. Hình ảnh ấy gợi lại cuộc sống lao động, mưu sinh gắn với biển cả, đồng thời gửi gắm sự tưởng nhớ, tri ân những người có công với dân tộc và những người đã hy sinh trên biển. Từ những động tác mô phỏng công việc quen thuộc, điệu múa chuyển tải một lớp nghĩa về ký ức và lòng biết ơn đối với người đi trước.

Bên cạnh không gian nghi lễ, chương trình còn giới thiệu âm nhạc và múa cổ truyền-những loại hình hiện diện trong lễ hội cũng như sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Phần hòa tấu nhạc cụ dân gian có kèn Saranai, trống Ginăng, trống Paranưng, đàn Kanhi cùng một số nhạc cụ truyền thống khác. Trong hệ thống nhạc lễ Chăm, ba nhạc cụ chủ đạo Saranai, Ginăng và Paranưng có sự gắn kết chặt chẽ. Tiếng kèn réo rắt quyện với nhịp trống tạo nên âm hưởng đặc trưng, góp phần thể hiện đời sống tâm linh, tín ngưỡng của cộng đồng.

Theo tư liệu giới thiệu tại chương trình, hệ thống nhạc lễ truyền thống Chăm có 72 bài trống, trong đó 69 bài được sử dụng trong các nghi lễ, lễ hội. Con số này cho thấy sự phong phú của kho tàng tiết tấu và vai trò của trống trong thực hành văn hóa. Cùng với hòa tấu nhạc cụ, các điệu múa quạt cổ truyền như Pa Dền, Pa Tra, Ka Măng, Pa Rai được giới thiệu qua những động tác mềm mại, uyển chuyển, kết hợp với âm nhạc và trang phục truyền thống. Chương trình cũng có các ca khúc, tiết mục múa ngợi ca tình đất, tình người, làng nghề và cảnh sắc xứ Tháp.

Một điểm nhấn là trình diễn nghệ thuật làm gốm Bàu Trúc. Bốn nghệ nhân thuộc ba thế hệ trực tiếp thực hiện các sản phẩm với kiểu dáng, kích thước khác nhau, gồm cả sản phẩm truyền thống và sản phẩm mỹ nghệ. Một nghệ nhân thuyết minh về lịch sử làng nghề, các công đoạn và kỹ thuật làm gốm của người Chăm tại Bàu Trúc.

Nét riêng của gốm Bàu Trúc thể hiện ở kỹ thuật tạo hình sản phẩm trực tiếp bằng tay. Người thợ dùng đôi bàn tay để định hình đất, tạo nên những sản phẩm mang dáng vẻ mộc mạc và dấu ấn riêng. Tại chương trình, 200 sản phẩm gốm đặc trưng được trưng bày, đa dạng về chủng loại, kiểu dáng và kích thước, qua đó giới thiệu diện mạo phong phú của nghề gốm truyền thống.

Nghệ thuật làm gốm của người Chăm làng Bàu Trúc đã được ghi nhận ở cả cấp quốc gia và quốc tế. Năm 2017, nghệ thuật làm gốm truyền thống của làng được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ngày 29/11/2022, “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.

Từ nghi lễ Rija Praong, điệu múa Vãi chài đến âm nhạc, múa cổ truyền và nghề gốm Bàu Trúc, chương trình đem đến cái nhìn nhiều chiều về văn hóa Chăm tỉnh Khánh Hòa. Những nội dung được giới thiệu không tách rời đời sống cộng đồng: Nghi lễ gắn với tộc họ, âm nhạc và múa gắn với thực hành văn hóa, còn nghề gốm được duy trì qua bàn tay người thợ và sự truyền nghề giữa các thế hệ.

Đưa di sản đến không gian giao lưu tại Làng Văn hóa-Du lịch các dân tộc Việt Nam tạo cơ hội để công chúng tiếp cận những giá trị văn hóa cụ thể, thay vì chỉ biết đến di sản qua tên gọi hay danh hiệu. Quan trọng hơn, chương trình cho thấy vai trò không thể thay thế của cộng đồng trong gìn giữ văn hóa. Di sản được bảo tồn không chỉ bằng việc giới thiệu hay trưng bày, mà bằng thực hành thường xuyên, bằng tri thức được trao truyền và bằng sự hiện diện của những người tiếp tục làm nghề, diễn xướng, thực hành nghi lễ. Chính những con người ấy đang giữ cho các giá trị văn hóa Chăm tiếp tục có mặt trong đời sống hôm nay.

Ngân Mỹ
 


Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Dự báo thời tiết
Thời tiết Hà Nội