Bệnh viện dã chiến 2.7: Điểm tựa y tế trước nguy cơ rắn độc

QPTĐ-Tại Bentiu, Bang Unity, khu vực chịu ảnh hưởng nghiêm trọng bởi ngập lụt kéo dài, khu vực đóng quân của lực lượng Gìn giữ Hòa bình Liên hợp quốc (GGHB LHQ)  tại Bentiu hiện lên như một “ốc đảo” giữa mênh mông nước. Chính điều kiện tự nhiên này đã khiến con người và các loài động vật hoang dã buộc phải cùng tìm đến những vùng đất cao để sinh tồn. Vậy nên cộng đồng cư dân và lực lượng mũ nồi xanh đang thực hiện nhiệm vụ tại đây còn phải đối mặt với một mối đe dọa đặc biệt nguy hiểm nhưng thầm lặng: Rắn độc.

Nam Sudan được ghi nhận có khoảng 11 loài rắn cực độc và hơn 10 loài rắn nguy hiểm khác. Riêng tại Bang Unity, khu vực ngập lụt kéo dài như Bentiu và Rubkona, rắn thường bị dồn về các vùng đất cao, nơi con người sinh sống và làm việc, làm gia tăng nguy cơ rắn cắn.

Các loài rắn độc phổ biến tại khu vực có thể kể đến như: Rắn hổ mang Ai Cập (Naja haje) và Hổ mang phun nọc cổ đen (Naja nigricollis), với nọc độc thần kinh gây liệt cơ hô hấp; rắn lục, nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và hoại tử, điển hình là rắn lục vảy cưa (Echis pyramidum) và Puff Adder (Bitis arietans), có độc tố gây rối loạn đông máu và phá hủy mô nghiêm trọng. Rắn Mamba đen (Dendroaspis polylepis), một trong những loài rắn nguy hiểm nhất châu Phi, nọc độc tác động nhanh lên hệ thần kinh trung ương. Rắn Stiletto (Atractaspis, thường sống dưới đất, xuất hiện nhiều khi hang bị ngập nước, gây khó khăn trong phát hiện và xử trí.

Thực tế cho thấy, Bang Unity được xem là điểm nóng rắn cắn của Nam Sudan. Rắn xuất hiện dày đặc tại hầu hết các khu vực của căn cứ như khu nhà ở, khu làm việc, vườn rau, khu kỹ thuật của căn cứ. Chỉ một sơ suất nhỏ trong sinh hoạt hoặc xử trí không đúng cách khi bị cắn có thể dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Theo báo cáo của Médecins Sans Frontières (Bệnh viện Bác sĩ không biên giới, MSF): Năm 2021, sau các đợt lũ lụt nghiêm trọng, MSF ghi nhận hơn 6.000 ca rắn cắn chỉ trong vòng một tháng tại Bang Unity. Tính đến tháng 10/2025, Bang Unity chiếm khoảng 43% tổng số ca rắn cắn trên toàn Nam Sudan. Tại các cơ sở y tế ở Bentiu, rắn cắn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nhập viện trong mùa mưa (từ tháng 5 đến tháng 10).

Dữ liệu về tử vong báo cáo còn nhiều thiếu sót do nhiều nạn nhân ở vùng sâu, vùng trại tị nạn không kịp tiếp cận cơ sở y tế và hệ thống chăm sóc sức khỏe còn nhiều khó khăn. Các nghiên cứu tại Sudan và Nam Sudan ước tính tỷ lệ tử vong do rắn cắn tại bệnh viện khoảng 2,5%, số lượng thực tế ngoài cộng đồng còn cao hơn đáng kể.

Đáng lo ngại, nhiều trường hợp tử vong và biến chứng nặng xảy ra do người bệnh áp dụng các phương pháp chữa trị truyền thống như rạch vết thương, hút nọc, gây nhiễm trùng và trì hoãn sử dụng huyết thanh kháng nọc. MSF cũng ghi nhận nhiều trẻ em từ 3-14 tuổi tại trại IDP Bentiu phải cắt cụt ngón tay hoặc bàn chân do hoại tử sau khi bị rắn lục cắn.

Trước thực tế đó, vấn đề rắn cắn luôn được lãnh đạo phân khu và phái bộ đặc biệt quan tâm. Trong các đợt kiểm tra, thăm làm việc của Tư lệnh Phái và Trưởng Quân y Phái bộ, BVDC 2.7 được yêu cầu duy trì trạng thái sẵn sàng cao nhất, bảo đảm đầy đủ huyết thanh kháng nọc, đồng thời chủ động huấn luyện, hỗ trợ chuyên môn cho các đơn vị trong phân khu.

Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ trong nước và sự phối hợp chặt chẽ với hệ thống y tế trong phái bộ, tủ thuốc của BVDC 2.7 luôn đầy đủ các loại huyết thanh cần thiết cho nhiều loài rắn độc, đáp ứng yêu cầu cấp cứu, điều trị kịp thời.

Đội ngũ cán bộ, nhân viên y tế được đào tạo chuyên sâu về nhận diện, sơ cứu và cấp cứu rắn cắn; đồng thời triển khai nhiều biện pháp phòng ngừa như phát quang bụi rậm, vệ sinh cảnh quan, đặt thuốc xua đuổi rắn, hạn chế tối đa nơi trú ẩn của rắn trong khu vực căn cứ. Công tác cập nhật kiến thức khoa học, trao đổi chuyên môn về các loài rắn bản địa cũng được duy trì thường xuyên.

Ngày 07/01/2026, BVDC 2.7 đã tổ chức hội thảo chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm về nhận diện, xử trí rắn cắn tại địa bàn, với sự tham gia đông đủ của đại diện các Bệnh viện Dã chiến cấp 1 trong phân khu. Tại đây, Bác sĩ Lê Đình Nam, Khoa Nội-Truyền nhiễm, đã chia sẻ tài liệu và trình bày các nghiên cứu chuyên sâu về các loài rắn tại khu vực đóng quân, phương pháp nhận biết vết cắn, sơ cứu ban đầu và phác đồ điều trị chuyên sâu đang được áp dụng tại BVDC 2.7. Buổi thảo luận diễn ra sôi nổi, tập trung vào các tình huống thực tế, kinh nghiệm xử trí và chuyên môn y khoa.

Bên cạnh đó, Bác sĩ Trịnh Anh Tuấn cũng chia sẻ chuyên đề về chấn thương phần mềm trong thể thao, góp phần đa dạng hóa nội dung và nhận được sự quan tâm lớn từ các sỹ quan quân y của đơn vị bạn.

Hoạt động này không chỉ giúp các bệnh viện tuyến dưới nâng cao năng lực cấp cứu ban đầu, giảm thiểu biến chứng và tử vong do rắn cắn, mà còn góp phần giảm tải cho tuyến điều trị chuyên sâu tại BVDC 2.7. Đồng thời, đây là minh chứng rõ nét cho sự chủ động, trách nhiệm và năng lực chuyên môn cao của BVDC 2.7 trong công tác bảo đảm an toàn y tế cho lực lượng GGHB LHQ.

Kể từ khi triển khai nhiệm vụ tại phái bộ, BVDC 2.7 luôn chú trọng công tác huấn luyện, chia sẻ kiến thức cho các đơn vị với nhiều hình thức linh hoạt như hội thảo, tập huấn, lớp học tập trung và huấn luyện dã chiến; với nội dung đa dạng từ cấp cứu ban đầu, hồi sức tim phổi, sức khỏe tâm thần, phòng chống sốt rét đến xử trí rắn cắn….

Bằng những việc làm cụ thể, thiết thực và hiệu quả, BVDC 2.7 tiếp tục khẳng định vai trò là điểm tựa y tế tin cậy cho các đơn vị trong phân khu, góp phần lan tỏa hình ảnh người chiến sĩ mũ nồi xanh Việt Nam bản lĩnh, nhân văn, chuyên nghiệp, hoàn thành tốt sứ mệnh GGHB LHQ trong điều kiện khó khăn, phức tạp.

Bệnh viện dã chiến cấp 2 số 7