5 cửa ô đón chào đoàn quân chiến thắng trở về

QPTĐ-

“Trùng trùng quân đi như sóng/ Lớp lớp đoàn quân tiến về

Chúng ta đi nghe vui lúc quân thù đầu hàng

 Cờ ngày nào tung bay trên phố…"

Lời ca khúc “Tiến về Hà Nội” của nhạc sỹ Văn Cao rộn rã vang lên, đưa mỗi người trở lại ký ức hào hùng của 72 năm về trước. Ngày 10/10/1954, đoàn quân chiến thắng hùng dũng từ 5 cửa ô tiến vào tiếp quản Thủ đô Hà Nội trong một rừng cờ hoa rực rỡ của hàng vạn đồng bào xuống đường chào đón. Đây là mốc son sáng chói trong lịch sử nghìn năm của Thăng Long-Hà Nội, đánh dấu thời khắc Hà Nội sạch bóng quân thù, mở ra trang sử mới cho Thủ đô và đất nước.

Để chuẩn bị tiếp quản Hà Nội, Trung ương điều động hàng trăm cán bộ từ các lớp học tiếp quản ở Việt Bắc và Liên khu 3 về Hà Nội; đồng thời, tổ chức bộ máy tiếp quản ở từng khu vực, từng ngành, từng đơn vị, cả nội và ngoại thành. Đảng ủy tiếp quản Thủ đô mở các lớp huấn luyện ngắn ngày cho 500 cán bộ các ngành và cấp tốc bồi dưỡng, đào tạo hàng trăm cán bộ chủ chốt cho Thành phố. Về mặt quân sự, để bảo vệ Hà Nội, đề phòng địch phá hoại, Trung ương Đảng, Chính phủ giao nhiệm vụ cho Đại đoàn 308, một số đơn vị thuộc Đại đoàn 350 và Trung đoàn 57 (Đại đoàn 304), cùng nhiều đơn vị công an tiếp quản Thủ đô. 

Trước khi tiến vào giải phóng Thủ đô, tại Đền Hùng (Phú Thọ), Bác Hồ gặp gỡ, nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn 308 và căn dặn: “Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Trước khi tiếp quản, Trung ương Đảng ra chỉ thị: “Bảo vệ thành phố mới được giải phóng”, cùng “8 chính sách đối với thành phố mới được giải phóng” và “10 điều kỷ luật của bộ đội, nhân viên công tác khi vào thành phố mới được giải phóng”. Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Mấy lời căn dặn các đơn vị bộ đội vào thành” (ngày 8-10), Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp ra bản Nhật lệnh (ngày 9-10-1954) cho các đơn vị vào tiếp quản. Ủy ban Quân chính Thành phố cũng ra thông cáo gửi toàn thể đồng bào và chiến sĩ Thủ đô. 

Tiếp quản Hà Nội là công tác trọng tâm, quan trọng nhất sau khi miền Bắc đã ngừng chiến sự. Vì thế, Trung ương Đảng, Chính phủ đã trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo Đảng ủy Quân đội tiếp quản, Đảng bộ Hà Nội và Ủy ban Quân chính Thành phố tổ chức các tầng lớp Nhân dân, nòng cốt là công nhân, tự vệ các nhà máy, xí nghiệp, viên chức công sở, học sinh, sinh viên trong các trường học đấu tranh chống địch phá hoại, tháo dỡ máy móc, nguyên vật liệu mang đi hoặc tiêu hủy hồ sơ, giấy tờ; chống cưỡng ép di cư vào miền Nam. Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy tiếp quản, Ủy ban Quân chính và Thành ủy Hà Nội, đến ngày 8-10, mọi công tác chuẩn bị tiếp quản, giải phóng Thủ đô đã cơ bản hoàn thành. Các lực lượng Quân đội, Công an và dân chính đảng đủ mạnh, sẵn sàng thực hiện hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Để bảo đảm cho Đại đoàn 308 cùng các lực lượng vào tiếp quản Hà Nội, ngày 9-10, Trung đoàn 57 tổ chức tiếp quản các khu vực quân sự ở vòng cung phía Bắc, phía Tây và Tây Nam Hà Nội. Địch rút đến đâu, ta tiếp quản đến đó. 16 giờ ngày 9-10, tốp lính Pháp cuối cùng ở Hà Nội rút khỏi cầu Long Biên sang phía Gia Lâm. Ta tiếp thu hoàn toàn thành phố Hà Nội một cách nhanh gọn và trật tự.

Sáng 10-10, bộ đội ta từ 5 cửa ô mở cuộc hành quân lịch sử từ các hướng tiến vào tiếp quản Hà Nội. Hướng Tây Bắc, Trung đoàn Thủ đô (Đại đoàn 308) từ Quần Ngựa (nay là Cung Thể thao Hà Nội, phố Quần Ngựa) theo ô Kim Mã, qua Nguyễn Thái Học, Cửa Nam, Hàng Bông, Hàng Gai, Hàng Ngang, Hàng Đào vào thành Hà Nội qua Phan Đình Phùng. Hướng Đông Nam, hai Trung đoàn 88 và 36 (Đại đoàn 308), từ Việt Nam Học xá (nay là Đại học Bách khoa Hà Nội) qua ô Cầu Dền tiến sang Bạch Mai, phố Huế, chợ Hôm, Hàng Bài vòng quanh hồ Hoàn Kiếm rồi trở lại, theo hai hướng Đông và Tây phố Trần Hưng Đạo, tiến vào khu vực Đồn Thủy (nay là Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) và Đấu Xảo (Cung văn hóa Hữu Nghị Hà Nội). Hướng Tây Nam, đoàn chỉ huy tiếp quản, gồm 100 xe hơi, xuất phát từ Bạch Mai đến Ngã Tư Vọng, một bộ phận lên ô Kim Liên rồi Hàng Lọng (nay là Lê Duẩn), cùng cánh quân từ Cầu Giấy vào Cửa Nam theo phố Hàng Bông, Hàng Gai tiến lên Bờ Hồ. Thiếu tướng Vương Thừa Vũ, nguyên Chỉ huy trưởng Chiến khu 11 dẫn đầu đoàn xe chỉ huy, tiếp theo là xe của bác sĩ Trần Duy Hưng, Phó Chủ tịch Ủy ban Quân chính Thành phố, rồi đến xe của Bộ Tư lệnh Đại đoàn 308.

Hơn 40 vạn Nhân dân Thủ đô náo nức trong rừng cờ hoa, với niềm hân hoan đón mừng đoàn quân chiến thắng trở về.  Bộ Tư lệnh Đại đoàn 350 cùng hai Trung đoàn 254 và 53 đến sân bay Bạch Mai, triển khai lực lượng, sẵn sàng bảo vệ Thành phố. Đến 15h cùng ngày, hàng trăm nghìn người dân Hà Nội cùng với các lực lượng vũ trang đã chỉnh tề, tham dự lễ chào cờ do Ủy ban Quân chính tổ chức tại Sân vận động Cột Cờ. Cờ đỏ sao vàng phấp phới tung bay trên đỉnh cột cờ cổ kính. Các đơn vị tham dự lễ chào cờ tập hợp thành khối vuông nghiêm chỉnh. Hàng đầu là Trung đoàn Thủ đô, đại diện các đơn vị Đại đoàn 308 và Trung đoàn 57. Tiếp theo là đội hình cơ giới và pháo binh xếp hàng ngang, pháo thủ và bộ binh cơ giới đứng nghiêm trên xe. Xung quanh sân vận động là đông đảo Nhân dân. 

Đúng 15 giờ, còi Nhà hát Lớn Thành phố nổi lên một hồi dài. Tiếng nhạc bài “Tiến quân ca” vừa dứt, đồng chí Vương Thừa Vũ, Chủ tịch Ủy ban Quân chính Thành phố, đọc Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi đồng bào Thủ đô: “Tám năm qua, Chính phủ phải xa rời Thủ đô để kháng chiến cứu nước. Tuy xa nhau nhưng lòng Chính phủ luôn luôn gần cạnh đồng bào. Ngày nay do Nhân dân ta đoàn kết nhất trí, quân đội ta chiến đấu anh dũng, hòa bình đã thắng lợi. Chính phủ lại trở về Thủ đô với đồng bào. Muôn dặm một nhà, lòng vui mừng khôn xiết kể”.

Công cuộc tiếp quản Thủ đô đã hoàn thành tốt đẹp. Ta đã tiếp thu tuyệt đối an toàn và nhanh gọn toàn bộ các vị trí quân sự của địch và 129 công sở, công trình công cộng, xí nghiệp, bệnh viện, trường học. Sinh hoạt của Nhân dân được đảm bảo. Bộ máy của các cơ quan chức năng về kinh tế, chính trị, xã hội, y tế, giáo dục hoạt động đều, giao thông, liên lạc, bưu điện giữa Hà Nội với các tỉnh được thông suốt. Các tổ chức Đảng, chính quyền, các ngành, các đoàn thể và lực lượng vũ trang địa phương có điều kiện để nhanh chóng củng cố phát triển, phát huy tác dụng trong việc quản lý Thành phố, phục hồi và phát triển sản xuất, ổn định đời sống Nhân dân. 

Hà Nội được giải phóng không chỉ là niềm vui mừng của người dân Thủ đô mà còn là một sự kiện lịch sử, một ngày hội lớn của Nhân dân cả nước và kiều bào ta ở nước ngoài. Nhân dân các tỉnh, thành phố trong cả nước đều họp mít tinh, liên hoan mừng Thủ đô giải phóng. Bạn bè quốc tế, Nhân dân yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới cùng chia vui, đưa tin và giới thiệu về chiến thắng vang dội của chúng ta. Sự kiện trọng đại ấy đã góp phần khắc họa thêm một Hà Nội gan góc, vững vàng, khẳng định bản lĩnh trí tuệ Việt Nam, khẳng định với thế giới một dân tộc anh hùng, bất khuất với những chiến công oanh liệt trong chống giặc ngoại xâm.

Nguyễn Phương