Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi): Trao quyền mạnh mẽ và toàn diện cho Hà Nội

QPTĐ- Thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã phân cấp, phân quyền tối đa, toàn diện cho chính quyền Thành phố được quy định, quyết định những nội dung thuộc thẩm quyền trong tất cả lĩnh vực nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thành phố.

Nguyên tắc phân quyền cho chính quyền Thủ đô được nêu ra trong Điều 4, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi). Đây là điểm mới cốt lõi được bổ sung trong Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi). Theo đó, nguyên tắc phân quyền cho chính quyền Thủ đô phải bảo đảm phù hợp với quy định của Hiến pháp, không làm ảnh hưởng đến việc thực hiện các điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên. Đồng thời, phân quyền tối đa, toàn diện và phân định rõ thẩm quyền của Hội đồng nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân; tăng thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân. Không thực hiện phân quyền trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo, dân tộc và các lĩnh vực khác liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia, lợi ích quốc gia theo quy định của pháp luật.

Việc quy định các nguyên tắc phân quyền, phân định thẩm quyền tại Điều này nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng về tiếp tục đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; đồng thời bảo đảm yêu cầu phát triển Thủ đô nhanh, bền vững, hiện đại, văn minh, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế.

Trước hết, nguyên tắc bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và không làm ảnh hưởng đến việc thực hiện các điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên nhằm khẳng định việc phân quyền cho chính quyền Thủ đô phải đặt trong khuôn khổ trật tự pháp lý thống nhất của Nhà nước, không làm phát sinh xung đột với các nghĩa vụ quốc tế, bảo đảm uy tín và trách nhiệm quốc gia trong hội nhập quốc tế.

Quy định xác lập nguyên tắc phân quyền tối đa, toàn diện gắn với việc phân định rõ thẩm quyền giữa Hội đồng nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố, khắc phục tình trạng chồng chéo, phân tán trách nhiệm trong tổ chức và vận hành chính quyền đô thị hiện nay.

Việc phân định rõ thẩm quyền giữa các chủ thể trong chính quyền Thành phố nhằm làm rõ vai trò quyết định chính sách, giám sát của Hội đồng nhân dân; vai trò điều phối, xử lý công việc giữa hai kỳ họp của Thường trực Hội đồng nhân dân; vai trò tổ chức thực hiện của Ủy ban nhân dân; đồng thời tăng cường thẩm quyền, trách nhiệm cá nhân của Chủ tịch Ủy ban nhân dân trong chỉ đạo, điều hành. Đây là yêu cầu tất yếu đối với quản trị một đô thị đặc biệt như Thủ đô Hà Nội, nơi thường xuyên phải xử lý các vấn đề phát triển nhanh, phức tạp, có tính liên ngành, liên vùng và yêu cầu quyết định kịp thời, linh hoạt, gắn với trách nhiệm rõ ràng của người đứng đầu.

Việc tăng thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố được đặt trong tổng thể cơ chế kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình theo quy định của Luật, bảo đảm quyền hạn đi đôi với trách nhiệm, không dẫn đến lạm quyền hoặc làm suy giảm vai trò của tập thể. Qua đó, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, rút ngắn quy trình xử lý công việc, tăng tính chủ động trong điều hành và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển Thủ đô.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng quy định rõ phân quyền trong các lĩnh vực kinh tế, tài chính, ngân sách, đầu tư và thị trường; lĩnh vực văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế, khoa học công nghệ, môi trường và an sinh xã hội gắn với bảo đảm quyền con người, quyền công dân, công bằng xã hội, phát triển bền vững và giữ gìn bản sắc, giá trị văn hóa của Thủ đô.

Việc đặt ra nguyên tắc riêng đối với phân quyền trong các lĩnh vực kinh tế, tài chính, ngân sách, đầu tư và thị trường nhằm bảo đảm rằng các cơ chế, chính sách đặc thù cho Thủ đô không làm ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia, không phá vỡ sự thống nhất của thị trường trong nước và phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam; qua đó bảo đảm hài hòa lợi ích của Thủ đô với lợi ích chung của quốc gia.

Còn nguyên tắc phân quyền trong các lĩnh vực văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế, khoa học và công nghệ, môi trường và an sinh xã hội được đặt trên cơ sở bảo đảm quyền con người, quyền công dân, công bằng xã hội, phát triển bền vững; đồng thời giữ gìn, phát huy bản sắc và các giá trị văn hóa đặc trưng của Thủ đô – trung tâm văn hóa lớn của cả nước.

Bên cạnh việc phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho chính quyền Thủ đô, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng gắn phân quyền với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình. Việc xác định rõ các nội dung phân quyền phải chịu sự kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình theo quy định tại Chương VIII của Luật nhằm bảo đảm nguyên tắc “phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực”, phòng ngừa lạm quyền, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và niềm tin của Nhân dân đối với chính quyền Thủ đô.

Có thể nói, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã bám sát chủ trương, đường lối của Đảng cũng như thực tiễn phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới. Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được thông qua sẽ là hành lang pháp lý quan trọng cho phép Hà Nội áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để phát triển nhanh, bền vững và định vị “là trung tâm lớn về kinh tế; dẫn đầu cả nước, vươn tầm khu vực và quốc tế về văn hoá, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và giao dịch quốc tế”.

Phương Linh