Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi): Phát triển Khu thương mại tự do, tạo động lực tăng trưởng mới

QPTĐ-Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) có những quy định về thành lập, các cơ chế, chính sách của Khu thương mại tự do. Đây là mô hình kinh tế mới nhằm tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới với mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030 của Thủ đô Hà Nội.

Khu thương mại tự do (Free Trade Zone-FTZ) là khu vực kinh tế đặc thù được Nhà nước cho phép áp dụng cơ chế quản lý hải quan, thuế và thương mại linh hoạt hơn so với phần còn lại của lãnh thổ, nhằm thúc đẩy lưu thông hàng hóa, đầu tư, sản xuất và xuất khẩu. Nói cách khác, đây là khu chức năng được tách biệt với thị trường nội địa về phương diện hải quan và thuế, cho phép hàng hóa, dịch vụ được lưu chuyển, giao dịch với môi trường quốc tế trong điều kiện ưu đãi tối đa về thuế quan và thủ tục. Các khu chức năng bên trong khu thương mại tự do (như khu sản xuất, logistics, thương mại - dịch vụ…) thường được ngăn cách với khu vực bên ngoài bằng hàng rào cứng và kiểm soát chặt chẽ bởi hải quan. Mọi quan hệ mua bán giữa khu này với bên ngoài nội địa được xem như xuất nhập khẩu, chịu sự điều chỉnh của pháp luật hải quan, thuế và thương mại quốc tế.

Trên thế giới, khu thương mại tự do không phải là điều mới mẻ. Các nước đã áp dụng, triển khai từ lâu. Tuy nhiên, ở Việt Nam, đây là một loại hình mới.

Ở Việt Nam, khu vực thương mại tự do đã được hình thành từ năm 2007 với sự ra đời của Khu thương mại tự do Chu Lai thuộc Khu kinh tế mở Chu Lai, tỉnh Quảng Nam được thành lập theo Quyết định số 185/2007/QĐ-TTg ngày 03/12/2007 của Thủ tướng.

Khu vực thương mại tự do Chu Lai được thành lập với mục đích áp dụng thí điểm một số mô hình, cơ chế quản lý kinh tế và chính sách mới liên quan đến hoạt động đầu tư và thương mại để đẩy nhanh quá trình phát triển Khu kinh tế mở Chu Lai, đồng thời phù hợp các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Mặc dù vậy, cho đến nay hệ thống pháp luật Việt Nam vẫn chưa có văn bản luật riêng quy định cụ thể về khu thương mại tự do. Thay vào đó, mô hình này chủ yếu đang được triển khai thí điểm thông qua các cơ chế, chính sách đặc thù do cơ quan có thẩm quyền cho phép đối với một số địa phương trọng điểm. Cụ thể, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 136/2024/QH15 cho phép Đà Nẵng là địa phương đầu tiên trên cả nước thí điểm xây dựng mô hình này.

Trong thời gian qua, một số địa phương liên tiếp đề xuất xây dựng khu thương mại tự do. Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất thành lập Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ với quy mô gần 3.800 ha, gắn với hệ thống cảng nước sâu Cái Mép-Thị Vải. Đây sẽ là khu vực “kết nối với thế giới thông qua đường biển”, tạo cơ hội thu hút đầu tư, tạo nguồn thu mới cho Thành phố Hồ Chí Minh. Theo Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang, cùng với Đề án Trung tâm Tài chính quốc tế Thủ Thiêm, khu thương mại tự do là nhiệm vụ mới, khó nhưng sẽ là động lực tăng trưởng đột phá cho Thành phố Hồ Chí Minh trong tương lai. Khu thương mại tự do này được kỳ vọng giúp thành phố tăng nguồn thu, tạo giá trị gia tăng lớn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng GRDP ở mức hai con số.

Hà Nội với mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030, việc kiến tạo các động lực tăng trưởng mới là vô cùng cần thiết. Trong đó, hình thành các khu thương mại tự do là một trong những giải pháp khả thi, hứa hẹn mang lại hiệu quả cao. Song trước hết, Hà Nội cần xây dựng các cơ chế, chính sách cho vấn đề này. Chính vì vậy, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng nêu rõ:

“Khu thương mại tự do tại Thủ đô do Ủy ban nhân dân Thành phố thành lập sau khi được Hội đồng nhân dân Thành phố phê duyệt. Cơ chế, chính sách về tổ chức, hoạt động của khu thương mại tự do thực hiện theo quy định của Thành phố”.

Phát triển Khu thương mại tự do có ý nghĩa rất lớn để quảng bá, để thu hút đầu tư. Đây sẽ là điểm nhấn để thu hút đầu tư, cả nhà đầu tư nước ngoài và trong nước, làm mới động lực để phát triển kinh tế-xã hội cho Thành phố trong giai đoạn tới. Hà Nội với mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030, việc tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới như phát triển Khu thương mại tự do là hết sức cần thiết.

Khu thương mại tự do là mô hình mới, chưa từng được nghiên cứu và triển khai trên  địa bàn thành phố Hà Nội. Để phát triển mô hình kinh tế mới này đảm bảo tính hiệu quả, sáng tạo, đột phá, Thành phố cần tổ chức nghiên cứu kĩ lưỡng cơ sở lý luận và thực tiễn, thống nhất ý kiến của các sở, ngành, đơn vị liên quan. Đặc biệt, sau khi Luật Thủ đô được thông qua dự kiến HĐND Thành phố sẽ ban hành Nghị quyết về Khu thương mại tự do. Trong đó, nghị quyết của HĐND Thành phố sẽ xác định rõ Khu thương mại tự do của Hà Nội được thành lập để thí điểm các cơ chế, chính sách vượt trội nhằm thu hút đầu tư, tài chính, thương mại, dịch vụ, nhân lực chất lượng cao. Đối tượng áp dụng là các tổ chức tham gia đầu tư tại khu vực thương mại tự do, các cơ quan quản lý. Nguyên tắc thực hiện: Thí điểm các chính sách đặc thù, thu hút đầu tư, giúp Thành phố trở thành trung tâm kinh tế khu vực. Các dự án tại khu thương mại tự do thành phố Hà Nội (trừ nhà ở thương mại) được miễn đấu giá, đấu thầu đất, nhằm đẩy nhanh thu hút đầu tư và phát triển hạ tầng…

Minh Thắng