Công nghiệp văn hóa Đưa Thủ đô tỏa sáng và hội nhập

QPTĐ-Với lịch sử nghìn năm văn hiến, vị thế là trái tim của cả nước, mạch nguồn văn hóa Hà Nội đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, không còn đứng ngoài dòng chảy kinh tế mà trở thành một trong những động lực tăng trưởng mới, góp phần xây dựng một Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, giàu bản sắc và phát triển bền vững.

Văn hóa nghìn năm hội nhập và sáng tạo

Là Thủ đô ngàn năm văn hiến, Hà Nội có lợi thế nổi bật về di sản vật thể, phi vật thể, truyền thống văn hoá, hệ thống làng nghề và nguồn nhân lực sáng tạo. Theo thống kê, Hà Nội có 6.489 di tích được kiểm kê, trong đó có 1 di sản văn hóa thế giới (khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long), 22 di tích quốc gia đặc biệt, hơn 1.200 di tích quốc gia và trên 1.500 di tích cấp Thành phố. Mỗi con đường, góc phố của Hà Nội đều mang dấu tích của thời gian, của chiều sâu truyền thống và bản sắc dân tộc. Cùng với đó, Hà Nội có 1.350 làng nghề, làng có nghề chứa đựng những nét văn hóa truyền thống đặc sắc và có giá trị kinh tế cao, nổi bật như: Gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, khảm trai Chuyên Mỹ, nón Chuông, tăm hương Quảng Phú Cầu, mây tre đan Phú Vinh... Đây là tiềm năng cho sự phát triển các ngành công nghiệp văn hoá.

Năm 2025 đánh dấu một năm đầy sôi động với nhiều sự kiện đặc sắc, nổi bật của ngành văn hóa Thủ đô. Một trong những thành công nổi bật trong việc phát triển công nghiệp văn hóa ở Hà Nội là việc tổ chức và đăng cai các sự kiện văn hóa quy mô quốc tế, thu hút sự quan tâm của cả cộng đồng trong nước và quốc tế. Hà Nội và các đơn vị Trung ương đã tổ chức hàng loạt sự kiện: Hoạt động kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9; Concert quốc gia “Tổ quốc trong tim”, “Hà Nội-sáng mãi khát vọng Việt Nam”, “Vang mãi khúc khải hoàn”, “Tự hào là người Việt Nam”, Festival Thăng Long-Hà Nội… Đặc biệt, các lễ hội truyền thống như Tết Trung thu Hà Nội hay Lễ hội làng nghề, Tết Việt ở phố cổ đã trở thành những sự kiện quan trọng, thu hút du khách và tạo ra những cơ hội kinh doanh văn hóa, đồng thời làm sống dậy không khí văn hóa đặc trưng trong lòng Thủ đô. 

Hà Nội cũng đặc biệt chú trọng vào phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo, với mục tiêu không chỉ bảo tồn các giá trị truyền thống mà còn làm mới và sáng tạo các sản phẩm văn hóa mang đậm dấu ấn Hà Nội. Các không gian sáng tạo như: Phố đi bộ Hồ Gươm; khu chợ Đồng Xuân được sáng tạo bằng những ý tưởng của công nghệ số (gian hàng, lối đi, mảng tường cũ được làm mới bằng thiết kế, ánh sáng và nghệ thuật sắp đặt) mang đến một diện mạo mới, hấp dẫn nhưng cũng không mất đi giá trị lịch sử của chợ. Trung tâm điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội đang trở thành nền tảng vững chắc để thúc đẩy những sáng kiến văn hóa mới. Những thành công nổi bật này là thành quả quan trọng thể hiện sự phục hồi mạnh mẽ và tiềm năng lan tỏa của công nghiệp văn hóa trong nền kinh tế Thủ đô; khẳng định Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị, hành chính của cả nước mà còn là trung tâm sự kiện, trung tâm sáng tạo và động lực phát triển công nghiệp văn hoá quốc gia. Những nỗ lực ấy đã giúp Hà Nội ghi dấu ấn trên bản đồ các thành phố sáng tạo, với sự ghi nhận từ UNESCO. 

Đưa công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế bền vững

Mục tiêu Hà Nội đặt ra là sớm đưa ngành công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế quan trọng, tạo động lực mới thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, có thể đóng góp đến 8% tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của Thành phố vào năm 2030 và 10% GRDP của Thành phố năm 2045.

Thực tiễn cho thấy, khi hội nhập văn hóa được gắn kết chặt chẽ với du lịch, văn hóa không chỉ được bảo tồn và quảng bá, mà còn được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế-xã hội, góp phần nâng cao sinh kế cộng đồng và tái đầu tư cho di sản. Việc Hà Nội được UNESCO công nhận là Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực thiết kế đã mở ra một không gian phát triển mới cho kinh tế văn hóa. Thiết kế không còn giới hạn trong mỹ thuật ứng dụng, mà lan sang kiến trúc, thời trang, truyền thông, không gian công cộng và cả trải nghiệm du lịch.

Hà Nội đã chuẩn bị nền móng vững chắc cho sự bứt phá của công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí. Cùng với Luật Thủ đô, Thành phố đã ban hành nhiều chính sách, cơ chế để phát triển văn hóa, trong đó có Chương trình 06-Ctr/TU về phát triển văn hóa, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh giai đoạn 2021-2025 và Nghị quyết số 09-NQ/TU về phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đáng chú ý, Nghị quyết số 09 của Thành ủy xác định rõ 13 lĩnh vực mũi nhọn để tập trung phát triển: Du lịch văn hóa; nghệ thuật biểu diễn; thủ công mỹ nghệ; thiết kế; quảng cáo; mỹ thuật-nhiếp ảnh-triển lãm; điện ảnh; thời trang; ẩm thực; phần mềm và trò chơi giải trí; truyền hình-phát thanh; xuất bản.

Trong tầm nhìn dài hạn, Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định mục tiêu đến năm 2030 là đưa Hà Nội trở thành Thủ đô “Văn hiến-Văn minh-Hiện đại”; là trung tâm hội tụ tinh hoa văn hóa, có sức cạnh tranh cao, trình độ phát triển ngang tầm với thủ đô các quốc gia phát triển trong khu vực; là cực tăng trưởng có vai trò dẫn dắt kinh tế vùng và cả nước; đồng thời là trung tâm hàng đầu về văn hóa, giáo dục-đào tạo, y tế, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo… Tầm nhìn đến năm 2045: Thủ đô Hà Nội là thành phố kết nối toàn cầu, có mức sống và chất lượng cuộc sống cao; kinh tế, văn hoá, xã hội phát triển toàn diện, đặc sắc và hài hòa, tiêu biểu cho cả nước... Chính vì thế, các hoạt động văn hóa, nghệ thuật tại Thủ đô ngày càng phong phú; thời gian gần đây nhiều sự kiện lớn được tổ chức thành công, đặc biệt là những chương trình nghệ thuật quy mô lớn thu hút đến hàng chục nghìn khán giả. Những công trình mới như: Nhà hát Hồ Gươm, Trung tâm Triển lãm Quốc gia hay Nhà hát Ngọc Trai (Nhà hát Opera Tây Hồ) chính là minh chứng cho tầm nhìn kiến tạo hạ tầng văn hóa đẳng cấp quốc tế, phục vụ trực tiếp cho công nghiệp giải trí.

Hà Nội hiện đã hoàn thành việc điều tra, thống kê các cơ sở văn hóa trên địa bàn. Hệ thống dữ liệu ngày càng đầy đủ, trở thành nền tảng quan trọng để phát triển văn hóa số nói riêng, công nghiệp văn hóa nói chung. Đồng thời, thông tin về các cơ sở văn hóa cũng góp phần bổ sung vào cơ sở dữ liệu chung của Hà Nội và cơ sở dữ liệu văn hóa quốc gia. Tiêu biểu như di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu-Quốc Tử Giám là điểm đầu tiên thực hiện số hóa 40 hạng mục, mã hóa thông tin bằng QR code, thuyết minh tự động bằng 12 ngôn ngữ, đồng thời triển khai tour đêm “Tinh hoa đạo học”, hệ thống vé điện tử và mô hình quản lý vận hành tiện lợi, giảm ùn tắc so với bán vé thủ công. Di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long đã áp dụng thuyết minh tự động, QR code và công nghệ trình chiếu 3D mapping, trong khi Di tích Nhà tù Hỏa Lò triển khai thuyết minh tự động, tham quan trực tuyến qua không gian trưng bày ảo và đẩy mạnh quảng bá tour đêm. Bên cạnh đó, nhiều địa phương, cơ sở khác cũng ứng dụng công nghệ 360 độ để số hóa toàn bộ điểm di tích trên địa bàn... Những nỗ lực này không chỉ nâng cao khả năng tiếp cận văn hóa mà còn giúp lan tỏa giá trị văn hóa Thủ đô đến với du khách trong nước và quốc tế.

Mùa Xuân trong kỷ nguyên mới, công nghiệp văn hóa và sáng tạo chính là “đòn bẩy” chiến lược giúp Hà Nội phát triển, biến di sản và sáng tạo thành động lực tăng trưởng kinh tế, thu hút nguồn lực và tạo sức hấp dẫn bền vững, nâng tầm quốc tế, đồng thời vẫn bảo tồn văn hóa nghìn năm văn hiến của đất Thăng Long.

Song Hà